Wybrane zaburzenia


spliter

Zaburzenia depresyjne

Niepokojące objawy

Epizod depresyjny i Zaburzenia depresyjne nawracające to zaburzenia z grupy zaburzeń afektywnych. Przy rozpoznaniu pod uwagę bierze się między innymi następujące objawy:

  • Stale obniżony nastrój

  • Utrata zainteresowań

  • Zmniejszona energia

  • Spadek zaufania lub szacunku do siebie

  • Nieracjonalne poczucie wyrzutów sumienia lub poczucia winy

  • Nawracające myśli o śmierci lub samobójstwie

  • Kłopoty z koncentracją

  • Zmiany w zakresie aktywności – pobudzenie lub zahamowanie

  • Zaburzenia snu

  • Zmiany łaknienia

Aby ustalić stopień nasilenie zaburzeń depresyjnych, określa się ilość objawów, które powinny być spełnione, a także minimalny okres ich występowania. Nawracające zaburzenia rozpoznawane są przy powtarzających się epizodach depresyjnych.

 

Życie z depresją

Osoba dotknięta depresją wydaje się bierna, pogrążona w smutku, pozbawiona sił witalnych. Często bywa rozdrażniona, nie może spać, nie potrafi się koncentrować. Przy nasileniu choroby nie jest w stanie pełnić ról zawodowych, społecznych, rodzinnych.

 

Kierunki leczenia

W pierwszej fazie leczenia akcent położony jest na zmniejszenie objawów i choćby niewielką poprawę nastroju. W terapii poznawczo-behawioralnej wykorzystuje się w tym celu techniki zwiększające aktywność – zapis aktywności, planowanie aktywności. W głównej części terapii pracuje się z typowymi dla tej choroby myślami i przekonaniami – dotyczącymi negatywnego obrazu siebie, świata i przyszłości.

 

 

 

Zaburzenia lękowe w postaci fobii

Niepokojące objawy

Na występowanie fobii wskazuje znaczna obawa lub unikanie określonego przedmiotu lub sytuacji, przy czym reakcje te są oceniane przez samą osobę jako nadmierne lub nieracjonalne. Wyróżnione zostały agorafobia (obawa lub unikanie tłumu, miejsc publicznych, samotnego podróżowania, podróżowania z dala od domu), fobie społeczne (obawa/unikanie przed znalezieniem się w centrum uwagi lub zachowaniem, które okaże się kompromitujące lub kłopotliwe), fobie specyficzne (związane z określonym przedmiotem lub sytuacją, najczęściej dotyczą zwierząt, wysokości, latania, małych zamkniętych pomieszczeń l, widoku krwi lub urazu).

 

Życie z fobią

Agorafobia powoduje znaczne zawężenie przestrzeni i aktywności życiowej. Obawy związane z przebywaniem w miejscach publicznych i podróżowaniem nie pozwalają na zdobycie ważnych doświadczeń życiowych, powodują też często rosnącą zależność od innych.
Lęk społeczny może powadzić do izolacji i samotności. Ma wiele odmian – niektórzy bardziej obawiać się będą wystąpień publicznych, innych paraliżować będzie myśl o bliskości z druga osobą. Przeważnie wiąże się z trudnościami w nawiązywaniu relacji, często nie pozwala na odpowiedni do możliwości rozwój zawodowy.
Lekkie fobie specyficzne są powszechne (nawet do 11% w populacji), jednak większość ludzi nie szuka pomocy psychologicznej. Życie osób dotkniętych fobią z pozoru może nie różnić się od życia innych osób. Problem pojawia się dopiero wtedy, gdy bodziec wywołujący lęk pojawia się często lub nie można go uniknąć.

 

Kierunki leczenia

Wspólnym mianownikiem w leczeniu fobii jest stopniowe „oswajanie” z bodźcem wywołującym lęk. Pierwsze etapy polegać mogą jedynie na wyobrażaniu sobie sytuacji, czy rzeczy, której dana osoba się obawia, kolejne przewidywać będą coraz bliższy kontakt z bodźcem. Kluczowym elementem terapii będzie modyfikacja zniekształconych przekonań, towarzyszących kontaktom ze źródłem lęku.

 

 

 

Inne zaburzenia lękowe (lęk paniczny)

Niepokojące objawy

Zaburzenia lękowe z napadami lęku wiążą się z nawracającymi atakami panicznego lęku, które nie są związane w sposób stały z określoną sytuacją lub przedmiotem. Często występują spontanicznie. Napady paniki zaczynają się nagle, szybko osiągają maksimum, trwają kilka minut i towarzyszą im objawy wzbudzenia autonomicznego (np. odczucie przyspieszonego bicia serca, pocenie, dygotanie), objawy z zakresu klatki piersiowej i brzucha (np. utrudnione oddychanie, ból w klatce piersiowej), objawy obejmujące stan psychiczny (np. zawroty głowy, wrażenie omdlewania), uderzenia gorąca/zimna, poczucie drętwienia.

 

Życie z lękiem panicznym

Napady paniki najczęściej związane są z utrwaleniem przekonania o zbliżającej się katastrofie, która dotknie zdrowia, a wręcz życia osoby chorującej. W obliczu takiego niebezpieczeństwa osoby podejmują szereg zachowań, które maję je przed taką katastrofą uchronić. Jednocześnie zachowania te mogą upośledzać codzienne życie. Podobny efekt będzie miało stałe monitorowanie swojego ciała i podwyższona wrażliwość na wszelkie objawy fizjologiczne.

 

Kierunki leczenia

W czasie terapii akcent położony zostanie na szukanie wiarygodnych wyjaśnień doznawanych objawów fizjologicznych, które interpretowane są w tak katastroficzny sposób. Pomocna w tym będzie psychoedukacja oraz liczne eksperymenty behawioralne, pozwalające na testowanie przewidywanych zagrożeń.

 

 

 

Zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne

Niepokojące objawy

Występują natrętne myśli (obsesje) lub czynności (kompulsje), często jedno i drugie. Są odbierane jako pochodzące z umysłu pacjenta, powtarzają się i są nieprzyjemne, uważane są za przesadne, nieracjonalne, osoba próbuje im się bezskutecznie przeciwstawić, powodują cierpienie i zakłócają funkcjonowanie.

 

Życie z zaburzeniem obsesyjno-kompulsyjnym

Przy eskalacji kompulsji, tworzeniu złożonych rytuałów, codzienność może stać się niezwykle uciążliwa. Przymus wykonywania wielu dodatkowych czynności (mycia rąk, sprawdzania, zachowania właściwego porządku wybranej aktywności) może prowadzić do znacznego upośledzenia życia społecznego, rodzinnego, zawodowego. Dodatkowo silne przekonanie o zagrażającej katastrofie, w przypadku zaniechania rytuału, powoduje podwyższoną czujność i prawie stale obecny lęk i napięcie, jedynie chwilowo redukowane przez czynność kompulsywną.

 

Kierunki leczenia

Leczenie wynika ze sposobu rozumienia tego zaburzenia – jako podstawowe źródło uznaje się błędną interpretację normalnych natrętnych myśli, które występują powszechnie. Osoby dotknięte zaburzeniem nieprawidłowo oceniają zakres odpowiedzialności związany z obsesją, a poprzez natrętne czynności starają się zneutralizować siłę niechcianych myśli. Praca terapeutyczna dotyczyć będzie zatem przede wszystkim kluczowych treści poznawczych – fuzji myśli i działania, wyolbrzymionej odpowiedzialności, przekonania o możliwości kontrolowania myśli, perfekcjonizmu, przecenianie zagrożenia oraz nietolerancji niepewności. Praca behawioralna skupiać się będzie na badaniu konsekwencji stopniowego zaniechania rytuałów.

 

 

 

Reakcja na ciężki stres i zaburzenia adaptacyjne

Niepokojące objawy

W ramach tej kategorii wyróżnia się obok ostrej reakcji na stres i zaburzeń adaptacyjnych, zaburzenia stresowe pourazowe (PTSD).
PTSD jest reakcją, w której występują intensywny strach i bezradność na wydarzenia traumatyczne wywołujące ogromne cierpienie. Jako traumatyczne definiuje się wydarzenie, które groziło śmiercią lub poważnym obrażeniem ciała własnego lub innych osób. W zaburzeniu tym występuje uporczywe przypominanie sobie sytuacji traumatycznej – w postaci żywych wspomnień, koszmarów sennych, „przebłysków” (flashbacks) lub wyraźnie gorszego samopoczucia w sytuacji zetknięcia się z okolicznościami związanymi z wydarzeniem. Osoba stara się unikać okoliczności przypominających traumatyczną sytuację. Nie jest w stanie w pełni odtworzyć okoliczności wydarzenia, cierpi z powodu utrzymującej się zwiększonej psychologicznej wrażliwości i stanu wzbudzenia.

 

Życie po traumie

Wiele osób po traumie wraca do zdrowia bez leczenia. Niektóre osoby jednak mogą zmagać się z szeregiem negatywnych konsekwencji spowodowanych traumą. Objawom PTSD towarzyszyć mogą depresja, stale obecny lęk, lęk paniczny, nadużywanie substancji psychoaktywnych oraz choroby fizyczne, często związane z układem krwionośnym, szkieletowym, mięśniowym.

 

 

Kierunki leczenia

Poznawczo-behawioralny model PTSD uwzględnia dwa procesy przyczyniające się do rozwoju zaburzenia – negatywną ocenę traumy oraz zakłócenia pamięci autobiograficznej. Celami leczenia będzie zatem pomoc w pełnym przetworzeniu wspomnienia traumy, rozpoznanie i zweryfikowanie nieprzydatnej oceny traumy oraz zaniechanie zachowań podtrzymujących. W ramach leczenia prowadzona jest psychoedukacja, „przeżywanie na nowo” traumy oraz pomoc w powrocie do aktywności sprzed traumy.

 

 


Zaburzenia odżywiania

Niepokojące objawy

Podstawowymi zaburzeniami odżywiania są jadłowstręt psychiczny (anorexia nervosa) oraz żarłoczność psychiczną (bulimia nervosa). Na pierwszy z nich wskazuje spadek wagi lub (u dzieci) brak przybytku wagi prowadzący do spadku masy o co najmniej 15 % poniżej prawidłowej, spadek związany z celowym działaniem, obraz siebie jako osoby otyłej oraz zaburzający strach przed przytyciem.
W przebiegu bulimii charakterystyczne są nawracające epizody przejadania się, koncentracja na jedzeniu i silne pragnienie lub poczucie przymusu jedzenia oraz przeciwdziałanie efektom tycia poprzez wymioty, przeczyszczanie się, okresy głodowania, stosowanie leków obniżających łaknienie, moczopędnych.

 

Życie z zaburzeniami odżywiania

Zaburzenia odżywiania często zagrażają życiu. Są powszechne wśród młodych kobiet. Osoby cierpiące na anoreksję są bardzo zaabsorbowane tematami i czynnościami związanymi z jedzeniem. Wielokrotnie sprawdzają wartość kaloryczną posiłków, jedzą bardzo niewielkie porcje, jednocześnie żywo interesują się gotowaniem. Koncentrują się na swojej wadze i figurze. Bulimia przynosi ze sobą wstyd i bardzo niskie poczucie wartości. Zachowania związane z jedzeniem utrzymywane są w sekrecie. Często podejmowane są próby ograniczania jedzenia oraz kontrolowania wagi.

 

Kierunki leczenia

Charakterystyczne w przebiegu terapii zaburzeń odżywiania będzie skupienie się na kluczowych przekonaniach związanych z przecenianiem jedzenia, wagi, figury i ich kontrolowanie, bardzo niskim poczuciem wartości, perfekcjonizmem oraz interpersonalnymi problemami.

 

 

 

 

Zaburzenia hiperkinetyczne (zespoły nadpobudliwości ruchowej)

Niepokojące objawy

Objawy związane z tym zespołem przyporządkować można do trzech grup – objawy wskazujące na (1) wyraźnie nieprawidłowe nasilenie zaburzeń uwagi, (2)nadmierną aktywność oraz (3)impulsywność. Na brak uwagi wskazują między innymi: brak zwracania uwagi na szczegóły lub częste beztroskie błędy w wykonywanych zadaniach, częste niepowodzenia w utrzymaniu uwagi na zadaniach, wrażenie, ze dziecko nie słyszy poleceń, kłopoty w organizowaniu przez dziecko zadań i aktywności, unikanie lub niechęć do zadań wymagających wytrwałego wysiłku umysłowego, gubienie rzeczy, zapominanie codziennych aktywności. Objawy z grupy nadmiernej aktywności wiążą się z częstym niespokojnym poruszaniem rękoma lub stopami, wierceniem się na krześle, kłopotami z pozostaniem w ławce szkolnej, nadmiernym rozbieganiem lub wtrącaniem się w sytuacjach, kiedy jest to niewłaściwe, przesadną hałaśliwością, trudnością zachowania spokoju. Na impulsywność wskazują udzielanie odpowiedzi zanim pytanie zostanie dokończone, kłopoty z doczekaniem swojej kolejki, przerywanie i przeszkadzanie innym, wypowiadanie bez uwzględnienia ograniczeń społecznych.

 

Życie z ADHD

Objawy związane z zespołem nadpobudliwości ruchowej mają znaczący wpływ zarówno na jakość życia rodzinnego, jak i szkolnego osoby przez nie dotkniętej. Pojawiają się problemy z nieposłuszeństwem, wybuchami złości, zachowaniami agresywnymi, problemy w kontaktach z rodzeństwem. Trudność stanowi podtrzymywanie dobrych relacji z rówieśnikami. Osoby z otoczenia często świadomie unikają lub ograniczają kontakty z osobą chorą ze względu na trudne, nieprzewidywalne zachowanie. W szkole pojawiają się problemy z uzyskaniem osiągnięć adekwatnych do możliwości dziecka, kłopoty z przestrzeganiem zasad i wykonywaniem poleceń nauczyciela, trudności z pozostaniem w ławce w wymaganym czasie. Dziecko często otrzymuje etykietę dziecka trudnego, słyszy wiele negatywnych komunikatów zarówno od nauczyciela, jak i rówieśników, znacząco spada jego samoocena. W przyszłości, bez zastosowania odpowiednich interwencji, zespół ten może stać się bazą do rozwoju zaburzeń opozycyjno-buntowniczych lub zaburzeń zachowania.

 

Kierunki leczenia

Leczenie zespołu jest wielokierunkowe. Obejmuje zarówno interwencje rodzinne, współpracę ze szkołą, farmakoterapię, szeroko rozumianą psychoedukację, wsparcie terapeutyczne dla dziecka. Jego celem jest stworzenie warunków pozwalających na optymalne funkcjonowanie dziecka – zarówno w szkole, jak i w domu. W pracy indywidualnej akcent położony jest na wspomaganie rozwoju emocjonalnego i społecznego dziecka, poprawą obrazu siebie.

 

 

 

 

Zaburzenia zachowania

Niepokojące objawy

Podstawowe zachowania wiązane z tą grupą zaburzeń to zachowania agresywne, agresja fizyczna wobec innych osób, stosowanie przemocy fizycznej, wdawanie się w bójki, tyranizowanie innych, okrucieństwo wobec ludzi i zwierząt, niszczenie przedmiotów, podpalania, kradzieże, kłamstwa, poważne nieposłuszeństwo.

 

Zaburzenia zachowania – wpływ na życie

Powtarzające się i utrwalone wzory zachowań łamiące podstawowe prawa innych prowadzą do znaczącego zakłócenia funkcjonowania społecznego, szkolnego i rodzinnego.

 

Kierunki leczenia

Wskazuje się na skuteczność leczenia zintegrowanego, uwzględniającego rodzinę, dostosowanego do sytuacji. W ramach leczenia proponuje się terapię rodziny, interwencję w środowisku szkolnym, treningi umiejętności wychowawczych, psychoterapię indywidualną. Prowadzone są również treningi przeciwdziałające zachowaniom agresywnym dla grup młodzieżowych.

Zaburzenia emocjonalne dzieci

 

Niepokojące objawy

W grupie zaburzeń emocjonalnych, które rozpoczynają się w dzieciństwie wyróżniamy między innymi lęk przed separacją, zaburzenia lękowe w postaci fobii oraz lęk społeczny.
Podstawą rozpoznania lęku separacyjnego jest uznanie obawy przed rozłąką z osobami, do których dziecko jest silnie przywiązane za ognisko lęku, przy czym lęk ten jest niezwykle nasilony. Najwięcej zachorowań przypada na 7 rok życia, często początek odnotowuje się między 2 a 5 rokiem życia. Silny lęk, niepokój, z towarzyszącymi czasami napadami paniki lub napadami złości obserwować można u dziecka przy próbach wyjścia osoby znaczącej (najczęściej matki) z domu lub próbie pozostawienia dziecka w przedszkolu czy szkole. Pojawiają się charakterystyczne obawy o rodziców – że coś im się stanie, że nie wrócą – lub o siebie – że dziecko się zgubi lub zostanie porwane. W sytuacjach przewidywania rozłąki pojawiać się mogą również bóle głowy, brzucha, wymioty, biegunki.
Dzieci, podobnie jak osoby dorosłe mogą przeżywać nadmiernie nasilony lęk w kontakcie z wybranymi przedmiotami lub sytuacjami. Lęk ten jest opisywany w kategoriach używanych w definiowaniu fobii u osób dorosłych. Zdarzają się jednak sytuacje, kiedy lęki te są specyficznie związane z fazami rozwojowymi, a ich występowanie jest charakterystyczne dla okresu dzieciństwa. Jeśli są to lęki o nieprawidłowym natężeniu posługujemy się kategorią zaburzeń lękowych w postaci fobii w dzieciństwie.
Lęk społeczny w dzieciństwie może być związany z przedłużeniem fazy lęku przed obcymi, występującej do 30 miesiąca życia. Dzieci cierpiące z tego powodu lęku doskonale czują się w kontakcie z członkami rodziny i osobami zaprzyjaźnionymi z rodziną, unikają jednak kontaktów z osobami obcymi, co powoduje znaczące zaburzenie ich funkcjonowania społecznego.

 

Życie z zaburzeniami lękowymi

Nieprawidłowym pod względem stopnia nasilenia lęk, występujący w lęku separacyjnym, fobiach, czy lęku społecznym, znacząco upośledza funkcjonowanie społeczne dziecka. Powoduje unikanie nowych sytuacji, miejsc, osób. Ogranicza możliwości prawidłowego rozwoju dziecka, nawiązywania kontaktów rówieśniczych, podejmowania nowych zadań i obowiązków. Blokując nowe pozytywne doświadczenia nie pozwala wykształcić dziecku pozytywnego obrazu siebie.

 

Kierunki leczenia

Leczenie obejmować może zarówno dziecko, jak i całą rodzinę. Istotne jest zdefiniowanie głównych przyczyn występującego lęku i mechanizmów, które je podtrzymują. W ramach terapii prowadzana jest często psychoedukacja dotycząca lęku, pozwalająca na zrozumienie jego natury zarówno przez dziecko, jak i jego rodziną. Prowadzony jest trening relaksacyjny, umożliwiający opanowanie fizjologicznych komponentów lęku. Ważnym elementem pracy jest identyfikowanie i weryfikowanie myśli wywołujących lęk oraz sformułowanie myśli pomocnych w sytuacjach lękowych.